به گزارش تو/فان، داریوش مهرجویی، فیلمساز، نویسنده و مترجم ایرانی، یکی از بنیان‌گذاران و چهره‌های اصلی موج نوی سینمای ایران است. او با ساخت فیلم «گاو» در سال ۱۳۴۸، نگاه‌ها را به سمت سینمای ایران جلب کرد و مسیر تازه‌ای را برای این هنر رقم زد. مهرجویی در ۱۷ آذر ۱۳۱۸ در تهران متولد شد و در ۲۲ مهر ۱۴۰۲ در سن ۸۴ سالگی به همراه همسرش در یک جنایت در ویلای شخصی‌شان در کرج به قتل رسید.
فیلم «گاو» و نقش آن در موج نو
«گاو» نقطه عطف تاریخ سینمای ایران و یکی از اولین آثار موج نو محسوب می‌شود. این فیلم بر اساس داستان کوتاهی از غلامحسین ساعدی ساخته شد و داستان «مش‌حسن» (با بازی درخشان عزت‌الله انتظامی) را روایت می‌کند که تنها دارایی‌اش، گاوی است که به آن وابستگی عاطفی شدیدی دارد. وقتی اهالی روستا گاو را می‌کشند و به او می‌گویند فرار کرده، مش‌حسن در سوگ گاو، به تدریج هویت انسانی خود را از دست می‌دهد و خود را جای گاو می‌گذارد.
این فیلم به دلیل محتوای اعتراضی و حضور ساعدی (که از منتقدان سرسخت حکومت پهلوی بود)، بیش از یک سال توقیف شد. اما سرانجام در سال ۱۹۷۱ به طور مخفیانه به جشنواره ونیز فرستاده شد و جایزه منتقدان بین‌المللی را از آن خود کرد. عزت‌الله انتظامی نیز برای این نقش، جایزه بهترین بازیگر مرد جشنواره شیکاگو را دریافت کرد. «گاو» همراه با فیلم‌هایی مانند «قیصر» مسعود کیمیایی و «آرامش در حضور دیگران» ناصر تقوایی، جریان اصلی موج نو را شکل داد.
آثار شاخص و سبک کارگردانی
مهرجویی در طول فعالیت خود بیش از ۲۰ فیلم سینمایی کارگردانی کرد و در نظرسنجی سال ۱۳۸۳، با آفریدن هفت شخصیت ماندگار، رکورددار خلق شخصیت‌های سینمایی در ایران شد. آثار او را می‌توان در دو دوره کلی بررسی کرد:
دوره اول (اقتباس و فلسفه): در این دوره، مهرجویی با اقتباس از ادبیات مدرن، روایت‌های فلسفی خلق می‌کرد. فیلم‌هایی مانند «دایره مینا» (۱۳۵۳)، «پستچی» (۱۳۵۱) و «هامون» (۱۳۶۸) در این دسته قرار می‌گیرند. شخصیت «هامون» در فیلمی به همین نام، ماندگارترین شخصیت تاریخ سینمای ایران شناخته شده است.
دوره دوم (رئالیسم اجتماعی و فرهنگ ایرانی): از اواخر دهه ۷۰، مهرجویی به سمت بازتاب فرهنگ، سنت‌ها و دغدغه‌های جامعه ایرانی حرکت کرد. فیلم «مهمان مامان» (۱۳۸۲) نمونه اوج این دوره است که موتور روایتش مفهوم کاملاً بومی «تعارف» است. «اجاره‌نشین‌ها» (۱۳۶۵)، «سارا» (۱۳۷۱)، «پری» (۱۳۷۳)، «لیلا» (۱۳۷۵)، «درخت گلابی» (۱۳۷۶) و «سنتوری» (۱۳۸۵) از دیگر آثار مهم این دوره هستند.
تأثیر بر سینمای ایران
- پایه‌گذاری موج نو: او همراه با فیلمسازان هم‌دوره‌اش، سینمای ایران را از فیلمفارسی‌های سطحی جدا کرد و به سمت سینمایی اندیشمندانه و هنری برد.
- اعتبار بین‌المللی: «گاو» اولین فیلم ایرانی بود که در جشنواره‌های معتبر جهانی (ونیز) جایزه گرفت و درهای جدیدی را برای سینمای ایران باز کرد.
- پرورش نسل تازه: او با استفاده از بازیگران تئاتر (مانند انتظامی و نصیریان) به جای تیپ‌های تکراری سینمای تجاری، سطح بازیگری در سینمای ایران را ارتقا داد.
- روشنفکری: مهرجویی به عنوان «فخر سینمای روشنفکری ایران» شناخته می‌شود و آثارش همواره محل بحث و تأمل منتقدان بوده است.
💬 دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.