به گزارش توفان، کدو تنبل‌های نارنجی با چشم‌های مثلثی و دهان‌های دندانه‌دار از شناخته‌شده‌ترین نمادهای هالووین هستند. هر سال با نزدیک شدن به ۳۱ اکتبر، این کدوهای تراشیده‌شده در ورودی خانه‌ها و فروشگاه‌ها دیده می‌شوند. اما ریشه این سنت به باورهای عامیانه درباره ارواح و افسانه مردی حیله‌گر به نام «جک خسیس» بازمی‌گردد.
ریشه سنت در جشن سلتی سووین
برای شناخت تاریخچه کدو تنبل هالووین باید به صدها سال قبل و سرزمین‌های سلت‌نشین، به‌ویژه ایرلند، بازگردیم. مردمان سلت در پایان فصل برداشت محصولات کشاورزی و آغاز نیمه سرد سال، جشنی به نام «سووین» (Samhain) برگزار می‌کردند. این جشن که با شب ۳۱ اکتبر و آغاز نوامبر ارتباط داشت، یکی از ریشه‌های تاریخی هالووین امروزی به شمار می‌رود.
بر اساس باورهای رایج در آن زمان، در این شب مرز میان جهان زندگان و مردگان کم‌رنگ می‌شد و ارواح می‌توانستند به دنیای انسان‌ها بازگردند. مردم برای محافظت از خود در برابر ارواح سرگردان، آتش روشن می‌کردند، لباس‌های مبدل می‌پوشیدند و از روش‌های مختلفی برای دور کردن نیروهای شرور استفاده می‌کردند.
یکی از رسم‌هایی که بعدها با این باورها پیوند خورد، خالی کردن داخل سبزیجاتی مانند شلغم و تراشیدن چهره‌های ترسناک روی آن‌ها بود. مردم درون این سبزیجات شمع یا تکه‌ای زغال گداخته قرار می‌دادند تا به فانوس تبدیل شوند.
افسانه جک خسیس؛ مردی که شیطان را فریب داد
یکی از مشهورترین داستان‌هایی که برای توضیح پیدایش فانوس‌های هالووین روایت می‌شود، افسانه ایرلندی «جک خسیس» (Stingy Jack) است. در یکی از روایت‌های شناخته‌شده، جک مردی خسیس، حیله‌گر و بدرفتار بود که روزی شیطان را به نوشیدن دعوت کرد. وقتی زمان پرداخت پول فرا رسید، جک که نمی‌خواست هزینه نوشیدنی‌ها را بپردازد، شیطان را متقاعد کرد به یک سکه تبدیل شود.
اما جک به‌جای پرداخت پول، سکه را در جیبش و کنار یک صلیب نقره‌ای قرار داد. طبق داستان، وجود صلیب باعث شد شیطان نتواند به شکل اصلی خود بازگردد. سرانجام جک پذیرفت شیطان را آزاد کند؛ به این شرط که شیطان برای مدتی مزاحم او نشود و پس از مرگ نیز روحش را به جهنم نبرد.
مدتی بعد، جک بار دیگر شیطان را فریب داد. این بار او را وادار کرد از درختی بالا برود و سپس با حک کردن علامت صلیب روی تنه درخت، مانع پایین آمدنش شد. شیطان دوباره مجبور شد با شرایط جک موافقت کند.
سال‌ها گذشت و جک از دنیا رفت. طبق افسانه‌ها، به دلیل رفتارهای نادرست جک در طول زندگی، اجازه ورود به بهشت به او داده نشد. از طرف دیگر، شیطان هم به وعده‌اش پایبند ماند و روح جک را به جهنم راه نداد. به این ترتیب، جک محکوم شد تا ابد در تاریکی میان دو جهان سرگردان بماند.
شیطان برای روشن کردن مسیر، تنها یک تکه زغال گداخته به او داد. جک این زغال را داخل شلغمی که خالی کرده بود قرار داد و از آن فانوسی ساخت تا راه خود را در تاریکی پیدا کند. از آن پس، مردم او را «جکِ فانوس‌به‌دست» یا Jack of the Lantern نامیدند؛ عبارتی که به‌مرور به Jack-o’-Lantern تبدیل شد.
چرا ابتدا از شلغم استفاده می‌شد؟
برخلاف تصور رایج، اولین فانوس‌های هالووین به شکل کدو تنبل‌های نارنجی امروزی نبودند. مردم ایرلند و اسکاتلند اغلب از شلغم استفاده می‌کردند و در بعضی مناطق نیز چغندر، سیب‌زمینی و دیگر سبزیجات ریشه‌ای برای ساخت فانوس به کار می‌رفت. دلیل این انتخاب ساده بود: این محصولات در منطقه فراوان بودند، درحالی‌که کدو تنبل بومی قاره آمریکا بود و در سنت‌های قدیمی ایرلند جایگاهی مشابه امروز نداشت.
مردم داخل شلغم‌های نسبتاً بزرگ را خالی می‌کردند، روی آن‌ها چشم و دهان ترسناک می‌تراشیدند و شمعی درونشان قرار می‌دادند. سپس این فانوس‌ها را کنار پنجره یا ورودی خانه می‌گذاشتند. بر اساس باورهای عامیانه، چهره ترسناک فانوس‌ها می‌توانست جک سرگردان و دیگر ارواح بدخواه را بترساند و مانع ورودشان به خانه شود.
موزه ملی ایرلند نمونه‌ای تاریخی از این سنت را حفظ کرده است. در سال ۱۹۴۳، یک معلم مدرسه فانوس شلغمی قدیمی را که به سنت‌های حدود سال ۱۹۰۰ در شهرستان دانگال مربوط می‌شد، به موزه اهدا کرد. موزه بعدها نمونه‌ای گچی از آن تهیه کرد تا این رسم فراموش‌شده را به نمایش بگذارد.
چطور کدو تنبل جای شلغم را گرفت؟
تغییر اصلی زمانی اتفاق افتاد که مهاجران ایرلندی و اسکاتلندی، سنت‌های هالووین را با خود به آمریکای شمالی بردند. در قرن نوزدهم، به‌ویژه در جریان موج بزرگ مهاجرت ایرلندی‌ها، بسیاری از خانواده‌ها به آمریکا نقل مکان کردند. آن‌ها رسم ساخت فانوس‌های ترسناک را نیز به سرزمین جدید آوردند، اما در آمریکا با محصولی روبه‌رو شدند که برای این کار بسیار مناسب‌تر از شلغم بود: کدو تنبل.
کدو تنبل در آمریکای شمالی فراوان بود و چند ویژگی مهم داشت. اندازه بزرگ‌تر آن فضای بیشتری برای ایجاد چهره‌های مختلف فراهم می‌کرد، پوست و گوشت آن برای خالی کردن و حکاکی مناسب‌تر بود و رنگ نارنجی‌اش نیز با فضای پاییزی و فصل برداشت محصول هماهنگی داشت. مهاجران به‌تدریج کدو تنبل را جایگزین شلغم کردند و این روش جدید در میان سایر آمریکایی‌ها نیز رواج یافت. به گفته مؤسسه اسمیتسونین، ساخت فانوس‌های کدویی با صورت‌های تراشیده‌شده از اواسط قرن نوزدهم در ایالات متحده رواج پیدا کرد.
تبدیل به نمادی جهانی
با گسترش جشن هالووین در ایالات متحده، فانوس‌های کدویی نیز به بخش جدایی‌ناپذیر آن تبدیل شدند. در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، استفاده از کدوهای تراشیده‌شده در مهمانی‌ها و تزئین خانه‌ها رواج بیشتری پیدا کرد. به‌تدریج این سنت از یک رسم عامیانه با ریشه‌های اروپایی به بخشی از فرهنگ عمومی آمریکا تبدیل شد.
در قرن بیستم، با گسترش رسانه‌های تصویری، فیلم‌ها، انیمیشن‌ها و تبلیغات، تصویر کدو تنبل نارنجی بیشتر از گذشته با هالووین گره خورد. فروشگاه‌ها نیز از این نماد در طراحی محصولات مناسبتی، لباس‌ها، ظروف، شیرینی‌ها و تزئینات استفاده کردند. امروزه کدو تنبل‌های هالووین در بسیاری از کشورهای جهان، از جمله ایران، بیشتر به‌عنوان تزئینات مهمانی‌های مناسبتی یا سوژه عکاسی شناخته می‌شوند.
هالووین ۲۰۲۶ چه روزی است؟
جشن هالووین هر سال در ۳۱ اکتبر برگزار می‌شود. در سال ۲۰۲۶، این جشن مصادف با شنبه ۳۱ اکتبر، برابر با ۹ آبان ۱۴۰۵ است. هالووین در اصل نام کوتاه‌شده شب پیش از روز همه قدیسان (All Hallows’ Eve) در سنت مسیحی است، اما آداب امروزی آن از ترکیب سنت‌های مذهبی، باورهای عامیانه اروپایی و رسوم فرهنگی جدید شکل گرفته‌اند.
منبع: وال گلد – فرادید
💬 دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.