به گزارش توفان، وویجر ۱ پس از ۴۹ سال سفر در فضا به فاصلهای از زمین رسیده که نور برای پیمودن آن به یک شبانهروز نیاز دارد؛ دستاوردی که جایگاه این فضاپیما را بهعنوان دورترین ساخته بشر در فضا تثبیت میکند. این فاصله در گزارشهای منتشرشده بیش از ۲۵ میلیارد کیلومتر عنوان شده و برآورد دقیقتر آن حدود ۲۶ میلیارد کیلومتر است.
ناسا عبور وویجر ۱ از مرز یک روز نوری را تأیید کرده و جرد آیزاکمن، مدیر این سازمان، این اتفاق را دستاوردی استثنایی برای فضاپیمایی دانسته که نزدیک به نیم قرن پیش روی زمین ساخته و به فضا پرتاب شد. وویجر ۱ در ادامه مسیر خود با سرعتی نزدیک به ۶۱ هزار کیلومتر بر ساعت در فضای میانستارهای حرکت میکند.
یک روز نوری در مقایسه با فاصله ماه و سیارهها
برای درک ابعاد مسافتی که وویجر ۱ پشت سر گذاشته، باید آن را با فاصله اجرام آشناتر مقایسه کرد. نور خورشید برای رسیدن به زمین ۸ دقیقه و ۱۸ ثانیه زمان نیاز دارد؛ فاصله ماه از زمین نیز تنها معادل ۱٫۳ ثانیه نوری است. نپتون، دورترین سیاره منظومه شمسی، در فاصلهای قرار دارد که نور آن را در ۴ ساعت و ۱۰ دقیقه میپیماید.
به این ترتیب، یک روز نوری فاصلهای بسیار فراتر از محدوده سیارههای منظومه شمسی را نشان میدهد. ناسا برای مقایسه، به مأموریت آرتمیس ۲ اشاره کرده است: فضانوردان این مأموریت برای رسیدن به ماه نزدیک سه روز زمان نیاز داشتند، در حالی که نور همین مسیر را در حدود ۱٫۳ ثانیه طی میکند.
وویجر ۱ این مسافت را در ۴۹ سال، دو ماه و ۱۱ روز پیموده است. گزارشها در بیان فاصله کنونی آن یکسان نیستند: در یک روایت رقم حدود ۲۶ میلیارد کیلومتر آمده و در روایتهای دیگر از بیش از ۲۵ میلیارد کیلومتر سخن گفته شده است.
دو فضاپیما برای پنج سال؛ مأموریتی نزدیک به نیم قرن
داستان وویجر با دو فضاپیمای همزاد آغاز شد. وویجر ۲ در اوت ۱۹۷۷ از کیپ کاناورال به فضا رفت و وویجر ۱ یک ماه بعد، در سپتامبر همان سال، پرتاب شد. ناسا این دو فضاپیما را برای بررسی سیارههای غولپیکر بخش بیرونی منظومه شمسی، یعنی مشتری، زحل، اورانوس و نپتون، و مطالعه قمرها، حلقهها و میدانهای مغناطیسی آنها آماده کرده بود.
برنامه اولیه برای مأموریتی پنجساله طراحی شده بود، اما هر دو فضاپیما بسیار بیشتر از زمان پیشبینیشده به فعالیت ادامه دادند. وزن وویجر ۱ حدود ۷۲۲ کیلوگرم است و ابزارهای علمی آن پدیدههایی مانند ذرات، میدانهای مغناطیسی و امواج پلاسما را اندازهگیری میکنند.
هدف اولیه دانشمندان از این مأموریت، استفاده از همراستایی کمتکرار سیارههای بیرونی بود؛ وضعیتی که امکان بازدید از چند سیاره را در یک مسیر فراهم میکرد. این طرح با نام «تور بزرگ» شناخته میشد و قرار بود وویجرها را به هر چهار سیاره مشتری، زحل، اورانوس و نپتون برساند.
پیش از آن، ناسا گامهای مهمی در اکتشاف سیارهای برداشته بود. مارینر ۲ در سال ۱۹۶۲ از کنار زهره گذشت و نخستین مأموریت موفق این سازمان به سیارهای دیگر را رقم زد. سه سال بعد، مارینر ۴ از نزدیکی مریخ عبور کرد و نخستین تصاویر نزدیک از سیارهای خارج از زمین را ثبت کرد.
ایده استفاده از آرایش سیارههای بیرونی را گری فلاندرو، مهندس هوافضای آمریکایی، مطرح کرد. او پیشبینی کرده بود که این سیارهها در اواخر دهه ۱۹۷۰ در موقعیتی کمنظیر قرار میگیرند و یک فضاپیما میتواند با سهولت بیشتری به سراغ آنها برود. آن زمان شناخت دانشمندان از این بخش منظومه شمسی محدود بود؛ ایمی شیرا تایتل، تاریخنگار فضا و نویسنده، یادآوری کرده است که مشتری و زحل برای یونانیان باستان تنها نقاطی نورانی در آسمان بودند.
پایونیر ۱۰ در سال ۱۹۷۳ از کنار مشتری عبور کرد و نشان داد یک فضاپیما میتواند با موفقیت از کمربند سیارکی میان مریخ و مشتری بگذرد و از فاصله میلیونها کیلومتری با زمین ارتباط برقرار کند. پایونیر ۱۱ نیز شش سال بعد به زحل رسید. این دو فضاپیما در مقایسه با وویجرها تجهیزات بسیار سادهتری داشتند.
پس از فرود موفق آمریکا بر ماه در سال ۱۹۶۹ و پیشیگرفتن این کشور از اتحاد جماهیر شوروی در رقابت فضایی، حمایت سیاسی و بودجه ناسا برای مأموریتهای بعدی کاهش یافت. در نتیجه، طرح اولیه تور بزرگ کنار گذاشته شد و برنامهای محدودتر برای بازدید از دو سیاره در دستور کار قرار گرفت.
با این حال، دانشمندان در طراحی و ساخت وویجرها دوام بیشتری را در نظر گرفته بودند. آلن کامینگز، اخترفیزیکدانی که همچنان روی این مأموریت کار میکند، گفته است مأموریت رسمی برای پنج سال و بازدید از مشتری و زحل تعریف شده بود، اما سازندگان فضاپیماها آنها را طوری آماده کردند که در صورت امکان بیشتر دوام بیاورند.
کشفهایی که نگاه دانشمندان به منظومه شمسی را تغییر داد
وویجر ۱ در جریان عبور از کنار مشتری، آتشفشانهای فعال آیو را شناسایی کرد؛ نخستین آتشفشانهای فعال کشفشده در خارج از زمین. این فضاپیما همچنین وجود آذرخش در مشتری را ثبت کرد؛ پدیدهای که پیش از آن در سیارهای غیر از زمین مشاهده نشده بود.
تصاویر وویجر ۲ از اروپا، یکی دیگر از قمرهای مشتری، احتمال وجود اقیانوسی از آب مایع در زیر پوسته یخی و ترکخورده این قمر را مطرح کرد. این احتمال همچنان موضوع گمانهزنی دانشمندان درباره امکان وجود حیات در اروپا است.
کامینگز نخستین باری را که تصاویر آیو را دید به یاد میآورد؛ او در محوطه دانشگاه و هنگام پخش تصاویر حضور داشت و از تنوع سطح این قمر شگفتزده شد. او تفاوت آیو با ماه زمین را چنین توصیف کرده است: ماه ما خاکستری و یکنواخت به نظر میرسد، اما آیو تنوعی داشت که انتظارش را نداشت.
چهار سال پس از آغاز مأموریت، ناسا تصمیم گرفت وویجر ۲ را به نخستین فضاپیمایی تبدیل کند که از اورانوس و نپتون بازدید میکند. این فضاپیما در سال ۱۹۸۶ از کنار اورانوس و در سال ۱۹۸۹ از کنار نپتون گذشت و مأموریت تور بزرگ را به پایان رساند.
وویجرها برای رسیدن به مقصدهای دور از مانورهای کمک گرانشی استفاده کردند. در این روش، گرانش هر سیاره به فضاپیما کمک میکند سرعت یا جهت حرکتش را تغییر دهد و مسیر بعدی را در پیش بگیرد. استفاده از این روش زمان سفر به نپتون را از ۳۰ سال به حدود ۱۲ سال کاهش داد.
از تصویر نقطه آبی کمرنگ تا ورود به فضای میانستارهای
هر دو فضاپیما با باتریهای هستهای پلوتونیومی انرژی مورد نیاز خود را تأمین میکنند، اما توان آنها هر سال حدود ۴ وات کاهش یافته است. به همین دلیل، دانشمندان بهتدریج بیشتر ابزارهای علمی را خاموش کردهاند تا فعالیت مأموریت تا جای ممکن ادامه پیدا کند.
وویجر ۱ در سال ۱۹۹۰، کمی پیش از خاموشکردن همیشگی دوربین خود و پس از عبور از نپتون، به سوی زمین برگشت و تصویری از سیاره ما ثبت کرد. زمین در آن عکس به نقطهای آبی و بسیار کوچک در پهنه فضا تبدیل شده بود؛ تصویری مشهور که ایده ثبت آن را کارل سیگن، اخترشناس فقید، مطرح کرده بود.
لیندا اسپیلکر، دانشمند مسئول پروژه، با یادآوری برداشت سیگن از این تصویر گفته است نقطه آبی کمرنگ، همه انسانهایی را در خود جای داده که زندگی کردهاند و همه کسانی را که میشناسیم. او این تصویر را یادآور مسئولیت انسان برای مراقبت از زمین میداند.
وویجر ۱ در سال ۲۰۱۲ از مرزهای بیرونی باد خورشیدی، یعنی هلیوسفر، عبور کرد و وارد فضای میانستارهای شد. وویجر ۲ نیز شش سال بعد همین مسیر را پیمود. این دو فضاپیما همچنان دادههایی درباره پدیدههایی مانند میدانهای مغناطیسی به زمین میفرستند و اطلاعاتی از منطقهای فراهم میکنند که پیش از آن کمتر بررسی شده بود.
بیل کرث، یکی از دانشمندانی که روی پژوهشهای جاری وویجر کار میکند، گفته است این مأموریت در حال حاضر تنها ابزار انجام مشاهدات مستقیم از محیط میانستارهای است. او برای توضیح ارزش این مشاهدات، آن را به فرو رفتن در اقیانوس برای شناخت ماهیت آن تشبیه کرده است.
برآورد ناسا این است که هر دو فضاپیما دستکم تا دهه ۲۰۳۰ یک ابزار علمی فعال خواهند داشت. اسپیلکر نیز تأکید کرده است تیم مأموریت برای ادامه فعالیت آن هر کاری از دستش بربیاید انجام میدهد و اجازه میدهد خود وویجر زمان پایان کارش را تعیین کند.
مسیر بعدی وویجر ۱ به سوی ستارهای با نام AC +79 3888 است که با نام گلیزه ۴۴۵ نیز شناخته میشود. این ستاره در صورت فلکی خرس کوچک قرار دارد و بیش از ۱۷ سال نوری از زمین فاصله دارد. با این حال، طبق برآورد ناسا، وویجر ۱ حدود ۴۰ هزار سال دیگر از فاصله تقریبی ۱٫۷ سال نوری آن عبور خواهد کرد. وویجر ۲ نیز در مسیر صورتهای فلکی قوس و طاووس حرکت میکند.
پیامهایی برای تمدنهایی که شاید روزی وویجر را پیدا کنند
هر یک از فضاپیماهای وویجر یک صفحه طلایی با روکش طلا به قطر ۳۰ سانتیمتر حمل میکنند. این صفحات شامل سلامهایی به ۵۵ زبان، ۱۱۵ تصویر و مجموعهای از صداهای زمین، از جمله صدای رعد و موسیقی مناطق و دورههای مختلف هستند.
دانشمندان این صفحات را بهعنوان معرفینامهای از زمین و انسانها طراحی کردند تا اگر گونهای هوشمند در جایی از فضا فضاپیماها را پیدا کرد، بتواند تصویری از سیاره ما به دست بیاورد. اسپیلکر چنین کشفی را اتفاقی شگفتانگیز برای یک تمدن دیگر توصیف کرده و گفته است شاید آن موجودات بتوانند روزی به زمین بازگردند و ببینند این سیاره چه شکلی دارد.
او احتمال داده است صفحه طلایی بتواند حدود یک میلیارد سال دوام بیاورد و حتی پس از نابودی انسانها نیز باقی بماند. این پیامها بخشی از میراثی هستند که وویجرها در کنار دادههای علمی خود با خود حمل میکنند.
روی یکی از ابزارهایی که کامینگز در طراحی آن نقش داشت، نشانههای اختصاری نام او نیز حک شده است. او در دهه ۱۹۷۰ این کار را بدون مجوز انجام داد و اکنون با لحنی شوخیآمیز میگوید: «این کار مجاز نبود؛ اما حالا دیگر چه کاری میتوانند با من بکنند؟»
کرث مأموریت وویجر را یکی از بزرگترین دستاوردهای اکتشافی بشر و ماجرایی برای شناخت جایگاه انسان در جهان توصیف کرده است. به باور او، این دو فضاپیما نشان دادند سیارههای بیرونی، برخلاف تصورهای اولیه، ساختارهایی ساده ندارند و یافتههایشان مسیر مأموریتهای بعدی را هموار کرده است.
در ادامه این مسیر، فضاپیمای اروپا کلیپر ناسا به سوی اروپا، قمر مشتری، در حرکت است و انتظار میرود کاوشگر قمرهای یخی مشتری، جوس (JUICE) متعلق به آژانس فضایی اروپا، در سال ۲۰۳۱ به مقصد خود برسد.
منابع: بیبیسی، اینفوبائه
وویجر ۱ به فاصله یک روز نوری از زمین رسیده است؛ این مسافت در گزارشها بیش از ۲۵ میلیارد کیلومتر و در برآوردی دیگر حدود ۲۶ میلیارد کیلومتر اعلام شده است.
این فضاپیما در سال ۲۰۱۲ از مرز بیرونی هلیوسفر عبور کرد و وارد فضای میانستارهای شد. وویجر ۲ نیز شش سال بعد به این منطقه رسید.
ناسا برآورد کرده است هر دو فضاپیما دستکم تا دهه ۲۰۳۰ یک ابزار علمی فعال داشته باشند.

💬 دیدگاهها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.