به گزارش توفان، موسیقی ایرانی بدون سازهایش هویت خود را از دست می‌داد. هر کدام از این سازها، نه‌تنها ابزاری برای تولید صدا، بلکه حاملان یک فرهنگ و یک «حس» هستند که در طول قرن‌ها شکل گرفته‌اند.
تار؛ سلطان سازهای ایرانی
تار را می‌توان اصلی‌ترین ساز موسیقی ایرانی دانست. این ساز زهی-مضرابی، بدنه‌ای از چوب توت دارد که روی آن پوست کشیده شده و با مضرابی برنجی نواخته می‌شود.
- ساختار و صدای تار: تار ۶ سیم دارد (که جفت‌جفت کوک می‌شوند) و دسته‌ای از جنس چوب گردو با پرده‌های متحرک از جنس روده. صدای تار قوی، شفاف و پرصلابت است و به آن شخصیتی «شهری» و رسمی می‌دهد. به همین دلیل، در ارکسترهای موسیقی ایرانی، اغلب نقش رهبری ملودی را بر عهده دارد.
- تاریخچه: برخلاف تصور رایج، تار احتمالاً از دوره پس از صفویه (حدود قرن ۱۸ میلادی) شکل گرفته و در دوره قاجار به عنوان ساز ملی ایران تثبیت شده است. درویش‌خان، موسیقی‌دان بزرگ دوره قاجار، سیم ششم را به آن اضافه کرد.
سه‌تار؛ نجوای صمیمی و عارفانه
سه‌تار اگرچه از نظر دسته‌بندی به تار نزدیک است، اما صدایی کاملاً متفاوت دارد. این ساز با ناخن انگشت اشاره دست راست نواخته می‌شود (نه با مضراب) و همین ویژگی، به صدای آن لطافت و ظرافت خاصی می‌بخشد.
- ویژگی‌های صوتی: صدای سه‌تار ظریف، کم‌حجم و صمیمی است. به همین دلیل، بیشتر برای تک‌نوازی یا همراهی با آواز استفاده می‌شود تا در گروه‌نوازی. این صدای نجواگونه، سه‌تار را به سازی محبوب در میان اهل عرفان و تصوف تبدیل کرده است.
- ساختار: سه‌تار امروزی ۴ سیم دارد (که در گذشته ۳ سیم بوده) و کاسه‌ای کوچک‌تر از تار دارد.
سنتور؛ جعبه‌ی جادویی و پرطنین
سنتور یک ساز زهی-ضربی به شکل ذوزنقه است که با دو مضراب چوبی نواخته می‌شود. رایج‌ترین نوع آن دارای ۷۲ سیم است که روی ۱۸ خرک قرار گرفته‌اند.
- صدای سنتور: صدای این ساز روشن، شفاف و بسیار پرطنین است. در بخش‌های بم، صدا سنگین و در بخش‌های بالا، روشن و درخشان می‌شود. این ویژگی، سنتور را برای اجرای قطعات سریع و شاد بسیار مناسب کرده است.
- تاریخچه: سنتور یکی از کهن‌ترین سازهای ایرانی است و نشانه‌هایی از آن در تمدن‌های باستانی بین‌النهرین و ایران دیده می‌شود. جالب است بدانید که این ساز در دوره قاجار، زمانی که اولین پیانو به ایران آمد، توسط نوازنده‌ای به نام سرورالملک روی پیانو نواخته شد، چون کوک پیانو را شبیه به سنتور یافت.
کمانچه؛ آرشه‌ای که می‌گرید
کمانچه مهم‌ترین ساز زهی-آرشه‌ای موسیقی ایرانی است. این ساز با آرشه (کمانه) نواخته می‌شود و کاسه‌ای گرد و توخالی (معمولاً از چوب توت) دارد که روی آن پوست کشیده شده است.
- صدای کمانچه: صدای کمانچه نرم، لطیف و کمی «تودماغی» توصیف می‌شود. این صدا می‌تواند بسیار احساسی و سوزناک باشد و به همین دلیل، در اجرای دستگاه‌های غمگین مانند شور و همایون بسیار تأثیرگذار است.
- تاریخچه و تنوع: کمانچه از دوران فارابی (قرن چهارم هجری) شناخته شده بوده است. نوعی از این ساز به نام کمانچه لری (یا «تال») در لرستان رایج است که «پشت باز» ساخته می‌شود و صدایی پرقدرت‌تر دارد. کمانچه در سال ۱۳۹۶ به ثبت جهانی یونسکو رسید.
جمع‌بندی؛ کدام ساز برای شما؟
- اگر به دنبال قدرت و شکوه هستید و می‌خواهید ملودی را رهبری کنید، تار انتخاب شماست.
- اگر به خلوت، عرفان و صدای نجواگونه علاقه دارید، سه‌تار را امتحان کنید.
- اگر مجذوب درخشش، طنین و توانایی اجرای هم‌زمان چند صدا هستید، سنتور گزینه فوق‌العاده‌ای است.
- و اگر می‌خواهید احساسات عمیق و سوزناک را با آرشه به گوش شنونده برسانید، کمانچه بهترین همراه شما خواهد بود.
💬 دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفر باشید.